એકાંકી નાટક : રાજવી કવિ 'કલાપી'નો કેકારવ
એકાંકી નાટક : રાજવી કવિ 'કલાપી'નો કેકારવ
પાત્રો:
1. સુરસિંહજી તખ્તસિંહજી ગોહિલ (યુવરાજ, કવિ)
2. રૂપશંકર ઉદયશંકર ઓઝા
3. જીવણરામ લક્ષ્મીરામ દવે
સ્થળ: લાઠી દરબારગઢ, લાઠી જિ.અમરેલી
સમય: સાંજનો સમય
---
દૃશ્ય – ૧
(લાઠી દરબારગઢનો એક શાંત ઓરડો. બહાર આકાશમાં સંધ્યાના રંગો છવાયેલા છે. ઓરડામાં પુસ્તકો, હસ્તપ્રતો અને કાગળોના ઢગલા પડ્યા છે. સુરસિંહજી પોતાના કાવ્યોના પાનાં ગોઠવી રહ્યા છે. સામે રૂપશંકર ઓઝા અને જીવણરામ દવે બેઠા છે.)
સુરસિંહજી:
મિત્રો, વર્ષોથી લખેલાં કાવ્યો હવે પુસ્તકરૂપે બહાર આવશે એ વિચારથી હૃદય આનંદથી ભરાઈ જાય છે. ભાવનગરના જીવણલાલ પ્રેસમાં છપાવવાનું પણ નક્કી થઈ ગયું છે.
રૂપશંકર ઓઝા:
હા રાજવી, હવે એક વાતનો નિર્ણય બાકી છે.
સુરસિંહજી:
કઈ વાત?
રૂપશંકર ઓઝા:
આપ કવિતાના અંતે "S.T.G." લખો છો. પુસ્તક માટે તો એક સુંદર કવિનામ હોવું જોઈએ.
સુરસિંહજી:
(સ્મિત સાથે)
તો પછી શું નામ રાખીએ?
રૂપશંકર ઓઝા:
મને તો "મધુકર" નામ બહુ ગમે છે. ફૂલેથી ફૂલે ફરતો ભમરો જેમ મધ એકત્ર કરે છે, તેમ આપ હૃદયના ભાવો એકત્ર કરીને કવિતા રચો છો. પુસ્તકનું નામ પણ રાખીએ — "મધુકરનો ગુંજારવ".
(થોડો વિરામ. સુરસિંહજી વિચારમાં પડી જાય છે.)
સુરસિંહજી:
મધુકર...! વિચાર તો સુંદર છે, પણ હું ભમરો? મારું મન કંઈક બીજું શોધે છે.
---
દૃશ્ય – ૨
(જીવણરામ દવે અત્યાર સુધી મૌન છે. અચાનક તેમના ચહેરા પર વિચારની ચમક આવે છે.)
જીવણરામ દવે:
મિત્રો, જો પરવાનગી હોય તો હું એક સૂચન કરું?
રૂપશંકર ઓઝા:
અવશ્ય જીવણજી! કહો.
જીવણરામ દવે:
રાજવીની કવિતાઓમાં જે સૌંદર્ય છે, જે રંગ છે, જે પ્રેમ અને પ્રકૃતિનું ગાન છે, તે મને ભમરાની ગુંજ કરતાં મોરના ટહુકાની વધુ યાદ અપાવે છે.
સુરસિંહજી: (ઉત્સુકતાથી)
એટલે?
જીવણરામ દવે:
પુસ્તકનું નામ રાખીએ "કેકારવ".
રૂપશંકર ઓઝા:
કેકારવ? મોરનો ટહુકાર!
જીવણરામ દવે:
હા. અને કર્તાનું નામ રાખીએ — "કલાપી".
સુરસિંહજી:
કલાપી?
જીવણરામ દવે:
સંસ્કૃતમાં કલાપી એટલે મોર. સૌંદર્ય, શોભા અને સંગીતનું પ્રતીક. આપની કવિતાઓ પણ તો એવી જ છે.
---
દૃશ્ય – ૩
(ઓરડામાં ક્ષણિક મૌન છવાઈ જાય છે. સુરસિંહજી ધીમે ધીમે ઊભા થાય છે.)
સુરસિંહજી:
કલાપી...!
(નામ ઉચ્ચારતા જ તેમના ચહેરા પર પ્રસન્નતા છવાઈ જાય છે.)
સુરસિંહજી:
આ નામમાં પ્રકૃતિ છે, સંગીત છે, રંગ છે, અને મારા હૃદયનો સ્વર પણ છે.
રૂપશંકર ઓઝા:
મને પણ આ સૂચન ખૂબ ગમ્યું.
જીવણરામ દવે:
તો નક્કી?
સુરસિંહજી:
હા, આજથી હું "કલાપી".
રૂપશંકર ઓઝા:
અને પુસ્તકનું નામ — "કેકારવ".
જીવણરામ દવે:
તો ચાલો, ગુજરાતના સાહિત્યને એક નવું નામ અર્પણ કરીએ.
(ત્રણે મિત્રો આનંદથી એકબીજા તરફ જુએ છે.)
---
અંતિમ સંવાદ
(મંદ સંગીત સાથે પ્રકાશ ધીમો થાય છે.)
વાચક:
તે સાંજે લાઠીના દરબારગઢમાં થયેલો આ નિર્ણય માત્ર એક પુસ્તકના નામનો નિર્ણય નહોતો. એ ગુજરાતી સાહિત્યના ઇતિહાસમાં એક નવા યુગનો આરંભ હતો.
"કલાપી" નામે ઓળખાયેલા સુરસિંહજી તખ્તસિંહજી ગોહિલના પ્રેમ, પ્રકૃતિ અને કરુણાના કેકારવ આજે પણ ગુજરાતના હૃદયમાં ગૂંજે છે.
નાનકડા લાઠીમાં મોરે કરેલા એ ટહુકા સમયની સીમાઓ ઓળંગીને આજે પણ ગુજરાતી કાવ્યરસિકોના મનમાં પડઘાય છે...
(પડદો પડે છે.)
Thanks : Rajesh Patel
