રવિવાર, 22 સપ્ટેમ્બર, 2019

सिग्मंड फ्रायड Singmund Fraud

सिग्मंड फ्रायड ( 6 मई 1856 -- 23 सितम्बर 1939 ) आस्ट्रिया के तंत्रिकाविज्ञानी (neurologist) तथा मनोविश्लेषण के संस्थापक थे।
सिग्मुण्ड फ्रायड का जन्म आस्ट्रिया-हंगरी साम्राज्य के फ्रीबर्ग (Freiberg) शहर में हुआ। उनके माता-पिता यहूदी थे। फ्रायड के पिता ऊन के व्यापारी थे और माता इनके पिता की तीसरी पत्नी थीं। फ्रायड अपने सात भाई-बहनों में सबसे बड़े थे। 3 साल की उम्र में फ्रायड के पिता लिपजिग (Leipzig) आ गए और उसके एक साल बाद वियना चले गए, जहाँ वे करीब 80 सालों तक रहे। फ्रायड ने वियना विश्वविद्यालय से १८८१ में डॉक्टर ऑफ मेडिसिन किया। सन् 1938 में हिटलर के नाजी विद्रोह के कारण फ्रायड भागकर लन्दन चले गए। लन्दन में ही सन् 1939 के सितम्बर महीने में उनकी मृत्‍यु हो गई।
 इंटरप्रिटेशन ऑफ ड्रीम्स सिग्मंड फ्रायड की रचना है। इस पुस्तक में फ्रायड ने अपने मनोवैज्ञानिक अध्ययन के द्वारा सपनों के आने के कारणों का विस्तृत विवेचन किया है । उन्होंने सपने क्यों आते हैं तथा वे अर्थपूर्ण होते हैं या नहीं इत्यादि प्रश्नों का उत्तर देने का प्रयास किया है। इस पुस्तक ने मनोविज्ञान के विकास में महत्वपूर्ण भूमिका निभायी है। 
फ्रायड ने जोसेफ ब्रियुवर के साथ शोधपत्र "स्टडीज इन हिस्टीरिया" लिखा। "स्टडीज इन हिस्टीरिया" एक रोगी के विश्लेषण पर आधारित था, जिसका काल्पनिक नाम "अन्ना ओ" था। यह माना जाता है कि इसी शोधपत्र में मनोविश्लेषणवाद के बीज छिपे हुए थे।
सन् 1900 फ्रायड के जीवन का सबसे महत्वपूर्ण वर्ष था। इसी वर्ष उनकी बहुचर्चित पुस्तक "इंटरप्रटेशन ऑफ़ ड्रीम" का प्रकाशन हुआ, जो उनके और उनके रोगियों के स्वप्‍नों के विश्लेषण के आधार पर लिखी गई थी। इसमें उन्होंने बताया कि सपने हमारी अतृप्त इच्छाओं का प्रतिबिम्ब होते हैं। इस पुस्तक ने उन्हें प्रसिद्ध बना दिया।
सन् 1923 में फ्रायड के मुह में कैंसर का पता चला जिसका कारण उनका जरुरत से ज्यादा सिगार पीना बताया गया। सन् 1933 में हिटलर ने जर्मनी की सत्ता पर कब्ज़ा कर लिया। उसने साफ कहा कि फ्रायड वाद के लिए उसकी सत्ता में कोई जगह नही है। हिटलर ने फ्रायड की सारी पुस्तकों और हस्तलिपियों को जला दिया। वह शायद इससे भी अधिक बुरा व्यवहार करता लेकिन राजनीतिक दबाव और तत्कालीन अमेरिकन राजदूत के हस्‍तक्षेप के बाद हिटलर ने फ्रायड से जबर्दस्‍ती एक कागज पर हस्ताक्षर करवाया कि सैनिकों ने उनके साथ कोई बुरा व्यवहार नही किया है। इसके बाद उन्हें वियना छोड़कर लन्दन जाने का आदेश दिया। लन्दन में उनका भव्य स्वागत हुआ। उन्हें तुरंत ही रायल सोसाइटी का सदस्य बना लिया गया। यहाँ उन्होंने अपनी अंतिम पुस्तक "मोजेज एंड मोनेथिज्म" का प्रकाशन करवाया।
फ्रायड ने मन या व्यक्तित्व के स्वरुप को गत्यात्मक माना है। उनके अनुसार व्यक्तित्व हमारे मस्तिष्क एवं शरीर की क्रियाओं का नाम है। फ्रायड के मानसिक तत्व होते हैं जो चेतन में नहीं आ पाते या सम्मोहन अथवा चेतना लोप की स्थिति में चेतन में आते हैं। इसमें बाल्यकाल की इच्छाएं, लैंगिक इच्छाएं और मानसिक संघर्ष आदि से सम्बंधित वे इच्छाएं होती हैं, जिनका ज्ञान स्वयं व्यक्ति को भी नहीं होता। इन्हें सामान्यतः व्यक्ति अपने प्रतिदिन की जिंदगी में पूरा नही कर पाता और ये विकृत रूप धारण करके या तो सपनों के रूप में या फिर उन्माद के दौरे के रूप में व्यक्ति के सामने उपस्थित होती हैं। फ्रायड के अनुसार व्यक्तित्व का गत्यात्मक पक्ष तीन अवस्थाओं द्वारा निर्मित होता है
फ्रायड ने मन या व्यक्तित्व के स्वरुप को गत्यात्मक माना है। उनके अनुसार व्यक्तित्व हमारे मस्तिष्क एवं शरीर की क्रियाओं का नाम है। फ्रायड के मानसिक तत्व होते हैं जो चेतन में नहीं आ पाते या सम्मोहन अथवा चेतना लोप की स्थिति में चेतन में आते हैं। इसमें बाल्यकाल की इच्छाएं, लैंगिक इच्छाएं और मानसिक संघर्ष आदि से सम्बंधित वे इच्छाएं होती हैं, जिनका ज्ञान स्वयं व्यक्ति को भी नहीं होता। इन्हें सामान्यतः व्यक्ति अपने प्रतिदिन की जिंदगी में पूरा नही कर पाता और ये विकृत रूप धारण करके या तो सपनों के रूप में या फिर उन्माद के दौरे के रूप में व्यक्ति के सामने उपस्थित होती हैं। फ्रायड के अनुसार व्यक्तित्व का गत्यात्मक पक्ष तीन अवस्थाओं द्वारा निर्मित होता है
फ्रायड का यह मत था कि वयस्क व्यक्ति के स्वभाव में किसी प्रकार का परिवर्तन नहीं लाया जा सकता क्योंकि उसके व्यक्तित्व की नींव बचपन में ही पड़ जाती है, जिसे किसी भी तरीके से बदला नही जा सकता. हालाँकि बाद के शोधों से यह साबित हो चुका है कि मनुष्य मूलतः भविष्य उन्मुख होता है। एक शैक्षिक (अकादमिक) मनोविज्ञानी के समान फ्रायड के मनोविज्ञान में क्रमबद्धता नहीं दिखाई देती परन्तु उन्होंने मनोविज्ञान को एक नई परिभाषा दी जिसके आधार पर हम आधुनिक मनोविश्लेषानात्मक मनोविज्ञान को खड़ा पाते हैं और तमाम आलोचनाओं के बाद भी असामान्य मनोविज्ञान और नैदानिक मनोविज्ञान में फ्रायड के योगदान को अनदेखा नही किया जा सकता.
फ्रायड द्वारा प्रतिपादित मनोविश्लेषण का संप्रदाय अपनी लोकप्रियता के करण बहुत चर्चित रहा. फ्रायड ने कई पुस्तके लिखीं जिनमें से "इंटर प्रटेशन ऑफ़ ड्रीम्स", "ग्रुप साइकोलोजी एंड द एनेलेसिस ऑफ़ दि इगो ", "टोटेम एंड टैबू " और "सिविलाईजेसन एंड इट्स डिसकानटेंट्स " प्रमुख हैं। 23 सितम्बर 1939 को लन्दन में इनकी मृत्यु हुई।

સોમવાર, 16 સપ્ટેમ્બર, 2019

મોટા યક્ષનો મેળો યક્ષ બોતેરા મંદિર કચ્છ

મોટા યક્ષનો મેળો યક્ષ બોતેરા મંદિર કચ્છ
https://youtu.be/9Twdbc_-X9Q

*મોટા યક્ષનો મેળો યક્ષ બોતેરા મંદિર કચ્છ*
જખદાદાનું મુખ્ય દેવસ્થાન ભુજથી ૩૫ કિમી દૂર, મંજલથી નજીક માતાના મઢના મુખ્ય રસ્તા પર નાનકડી ટેકરી પર આવેલું છે.
આપ આ યક્ષ બોતેરા મંદિરના દર્શન કર્યા છે?
આ જખો કોણ હતા ?
અહીં કચ્છનો મોટો મેળો ભરાય છે. જુઓ આ વિડીયો યુટયુબ પર.
*Like Comment & Share*🙏🙏

👉🏿જખ બોંતેરાના મૂળ વતન વિષે કોઈ માહિતી ચોક્કસ મળતી નથી. કથાઓ અનુસાર તેમનું જહાજ દરિયામાં તૂટી પડતા તેઓ કચ્છને કિનારે આવ્યા હતાં. તેઓ જે સ્થળે ઉતર્યા ત્યાં આજે જખૌ બંદર છે.
👉🏿વર્ણન અનુસાર તેઓ ઊંચા, ગોરા, આધુનિક સંસ્કૃતિમાંથી આવેલ હતા. તેઓની કુલ સંખ્યા ૭૨ હતી જે પૈકી ઓછામાં ઓછી એક સ્ત્રી હતી.
👉🏿શ્રી સાંયરી માંનું મંદિર જખ બોતેરા મંદિર ની પાછળ ઊંચી ટેકરી ઉપર આવેલું છે.
👉🏿દંતકથાઓ જખ બોંતેરાને પુંવર અથવા પુંવર્ણોગઢ સાથે જોડે છે. આ ગઢના અવશેષો આજે પણ કચ્છ જિલ્લાનાં મંજલ ગામની ઈશાન દિશામાં બે માઈલ પર આવેલા છે.
👉🏿પુંવર્ણોગઢ ઈ.સ. ૮૭૮માં કચ્છમાં આવેલા કેરાના સરદાર ઘા અથવા ઘાવના પુત્ર પુંવર અથવા પુંવર્ણે બંધાવ્યો હતો. શક્યત: તે લાખો ફુલાણીનો ભત્રીજો હતો. કુંટંબ સાથે વિખવાદ થતાં પુંવર્ણે નવું નગર બાંધવાનો નિર્ણય કર્યો, જેનું નામકરણ પોતાના નામ ઉપરથી કર્યું. એવું કેહવાય છે કે જ્યારે આ નગરનું બાંધકામ પુરું થયું ત્યારે તેના શિલ્પીના હાથ કાપી નાખવામાં આવ્યા જેથી તે આવું નગર ફરી બીજા કોઈ માટે ન બનાવી શકે.
👉🏿 *યક્ષ એ શબ્દનો કાળક્રમે અપભ્રંશ થઈ જખ શબ્દ બન્યો*. આ જખોનું ઉદ્ગમ અજ્ઞાત છે પણ તેમની એક ઐતિહાસિક પાત્ર તરીકે ગણના થાય છે. તેઓનું વર્ણન ગોરા, સુંદર અને ઘોડા પર સવાર એવા દૈવી કે અલૌકિક પુરુષો તરીકે કરવામાં આવે છે.
👉🏿પ્રચલિત મતો અનુસર જખો હિંદુ અથવા આરબ મૂળના હતા. જખોની ભક્ત એવી સાંઘાર જાતિના લોકોના રીતિરિવાજો હિંદુ અને મુસલમાન ધર્મના મિશ્રણ જેવા હોય છે. પશ્ચિમેથી આવેલા ગોરા ઘોડેસવારો એવું પરંપારિક લોકવર્ણન અને એમને લાગતા પુરાવા દરિયા કિનારાના સ્થાને મળ્યા હોવાથી એવું માનવામાં આવે છે કે તેઓ સમુદ્ર માર્ગે આવ્યા હોવા જોઈએ. 👉🏿આ કારણે જખો ગ્રીક, શક કે શ્વેત હુણ કુળના હોવાની શક્યતા નથી, કારણ કે તે સર્વે જમીન માર્ગે આવ્યા હતાં. તેમને બાદ કરતાં ભારતમાં બહારથી આવનારા લોકોમાં રોમનો (પહેલી સદીમાં), પર્શિયનો (છઠ્ઠી સદીમાં) અને આરબો (આઠમી સદીમાં) બાકી રહ્યાં. તેમાંથી રોમનોને સરળતાથી બાદ કરી શકાય છે કેમકે તેઓએ કચ્છ ઉપર હુમલો કર્યો હોવાની વાત શંકાસ્પદ અને તે સમયે તેઓ ઘોડા લાવ્યાં હોય તે વાત પણ શક્ય લાગતી નથી.
👉🏿અન્ય કથા અનુસાર તેઓ પરોપકારી વ્યક્તિઓ હતાં તેઓ ઘોડા પર પ્રવાસ કરતાં, ગરીબોની સેવા કરતાં અને તેમને ઈશ્વરીય દૂત માનવામાં આવતા. તેઓ લોકોમાં ખૂબ પ્રિય હોવાથી પુંવરને તે પસંદ ન હતાં અને પુંવરે તેમને મારી નખાવ્યા. તેમના બલિદાનની યાદમાં લોકોએ કકડભીટમાં મંદિર ઊભું કર્યું.

👉🏿આજુબાજુની ટેકરીઓના નામ જખો સામે તેમને ધ્રુજારી અનુસાર રાખવામાં આવ્યા છે જેમ કે, નાનાઓ (ડુબાડનાર), ધ્રબવો (ધ્રુજાવનાર), લાખડિયો (લથડાતો, પાણી સમાન અસ્થિર ), અધો ચીની (ચીરાયેલો) વગેરે. તેમાંની એક ટેકરી કકડભીટ કે કકડભટ તરીકે ઓળખાય જે ૭૨ પૈકી સૌથી નાના જખનું નામ હતું.
👉🏿કચ્છ રજવાડાના રાવ દેશળજી દ્વિતીયના રાજકવિ હમીરજી ગઢવીએ ૧૮મી સદીમાં લંકી ટેકરી પર જખોના નામ શોધી કાઢ્યા હતાં.
જખ બોંતેરાની મૂર્તિઓને પ્રાયઃ ઘોડેસવાર લડાવૈયા તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. તેઓ હંમેશા ૭૨ની સંખ્યામાં જ હોય છે તથા તેમના ક્દ જુદા હોય છે.
જખ બોંતેરાના દેવસ્થાનને સ્થાનીય ભાષામાં "થડા" કહેવામાં આવે છે.
👉🏿આ મંદિર સિવાય સમગ્ર કચ્છમાં જખોના બીજા ઘણાં મંદિરો બાંધયા છે. તેમને માનનારી સંઘાર જાતિ સિવાય અન્ય લોકો પણ જખની પૂજા કરે છે. 👉🏿સંત મેકણ દાદા અને કચ્છ રાજ્યના રાજા દેશળજી દ્વીતીયએ જખોના ઘણાં મંદિરો બંધાવ્યા છે.
દર વર્ષે ભાદરવા મહિનાના બીજા સોમવારે કકડભીટની તળેટીમાં જખ બોંતેરાને સમર્પિત એક મેળાનું આયોજન કરવામાં આવે છે, તેને જખબોંતેરાનો મેળો અથવા મોટા જખનો મેળો તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ મેળો બે કે ત્રણ દિવસ ચાલે છે અને હજારો યાત્રિઓ તે સમયે અહીં આવે છે. આ મેળાને કચ્છનો સૌથી મોટો મેળો ગાણવામાં આવે છે. આ સિવાય ભુજ નજીક નાના યક્ષોનો મેળો નામે એક અન્ય મેળો પણ ભરાય છે.
મીની તરણેતર સમો મોટા યક્ષનો મેળામાં 
કચ્છની લોકસંસ્કૃતિના દર્શન થાય છે
👇👇👇👇👇
તા 15-9-2019 થી મોટા યક્ષનો મેળો યક્ષ બોતેરા મંદિર કચ્છ ખાતે ભરાયેલ છે.
Watch & Share 🙏

બુધવાર, 15 ઑગસ્ટ, 2018

જા રે ઝંડા જા

https://youtu.be/s-6XrbZT0co
Triranga yatra

જા રે ઝંડા જા
ઉંચે ગગન, થઇને મગન, લહેરા જા
ફૂંકયા જેણે માથા, એની યશોગાથા,
ફરકી ફરકી ગા જા.
જા રે ઝંડા જા

શહીદ થઇને તારે ચરણે સૂતા લાડકવાયા
સ્વાધીનતાના તાણે વાણે એના હજુ પડછાયા

મુક્ત થઇ છે તો મુક્ત જ રહેશે,
તારે કારણ મા મા
જા રે ઝંડા જા

દિવાલ થઇને ઉભો હિમાલય મુઠ્ઠીમાં મહેરામણ
ઘરના પરના દુશ્મન સાથે ખેલાશે સમરાંગણ

મુક્ત ધરા છે, મુક્ત ગગન છે
મુક્ત જીવતની જ્યોત જલે
ફૂલ્યો ફાલ્યો ફાગણ રહેશે
સ્વાધીનતાના રંગ તળે

આભને સૂરજ એક જ સૂરજ
તું બીજો સૂરજ થા
જા રે ઝંડા જા

– અવિનાશ વ્યાસ

શનિવાર, 9 જૂન, 2018

શાળા સમય પત્રક

🌺મા. શિક્ષણ બોર્ડ દ્વારા શાળાઓ માટે નવા વર્ષનું સમયપત્રક જાહેર સમગ્ર શૈક્ષણિક વર્ષમાં કુલ ૧૭ જાહેર રજા, પાંચ જોડિયા રજા
➡માહિતી -જે કે કોરિયા
Saturday, 09 Jun,
👉🏻પ્રથમ સત્રમાં ૧૧૬, દ્વિતીયમાં ૧૩૧ મળી વર્ષમાં કામકાજના ૨૪૭ દિવસ

👉🏻વડોદરા ઃ ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડ દ્વારા વર્ષ ૨૦૧૮-૧૯ માટેના વર્ષભરના સમયપત્રકની જાહેરાત કરાઈ છે.
👉🏻તા. ૧૧ જૂનથી રાજ્યમાં શરૃ થતાં નવા વર્ષના કુલ ૩૬૫ દિવસ પૈકી પ્રથમ સત્રમાં કામકાજના ૧૧૬ તેમજ દ્વિતીય સત્રમાં ૧૩૧ મળીને કુલ ૨૪૭ દિવસો હશે.
👉🏻વર્ષ દરમિયાન વિદ્યાર્થીઓને બાવન રવિવાર ઉપરાંત ૧૭ જાહેર રજાઓ તથા દિવાળી વેકેશનની ૨૧ અને ઉનાળુ વેકેશનની ૩૫ રજા મળશે.
👉🏻 માર્ચ-૨૦૧૯માં ધોરણ ૧૦ અને ૧૨ સાયન્સ-કોમર્સની બોર્ડની જાહેર પરીક્ષા ૭ માર્ચથી શરૃ થશે.

👉🏻પ્રથમ સત્રમાં તહેવારોની રજા ઉપરાંત કામકાજના દિવસ ઓછા હોવાથી તે ટૂકંુ રહેશે.
👉🏻જ્યારે બીજા સત્રમાં તહેવારોની રજા ઓછી હોવા ઉપરાંત દિવસો વધારે હોવા તથા ર્વાિષક પરીક્ષા, ર્વાિષકોત્સવની ઉજવણી, સ્પોર્ટ્સ ડે, સ્કૂલ પિકનિકને કારણે લાંબું તેમજ કામકાજથી ભરપૂર રહેશે.
👉🏻સમય પત્રક અનુસાર વિદ્યાર્થીઓને પાંચ જોડિયા રજા માણવા મળશે.
નવરાત્રીમાં વેકેશન રાખવું કે નહીં તે અંગે અવઢવ
👉🏻રાજ્યની તમામ યુનિર્વિસટીઓમાં પ્રવેશ, પરીક્ષા અને વેકેશનમાં એકસૂત્રતા જળવાય તે હેતુથી રાજ્યના ઉચ્ચ શિક્ષણ વિભાગે કોમન કેલેન્ડર બનાવ્યું છે.
👉🏻જે અંતર્ગત પ્રથમ સત્રમાં ૯૫ તેમજ દ્વિતીય સત્રમાં ૧૦૨ દિવસનું શૈક્ષણિક કાર્ય નિયત કરવાની સાથે સાત દિવસનું નવરાત્રી વેકેશન જાહેર કર્યું છે. 👉🏻કોલેજોને પગલે હવે શિક્ષણ વિભાગ સ્કૂલોમાં નવરાત્રી વેકેશન જાહેર કરવા બાબતે વિચારણા કરે છે કે કેમ તે જોવાનું રહ્યું.
👉🏻જોકે એક જાણકાર શિક્ષક અગ્રણીનું કહેવું છે કે, સ્કૂલોમાં નવરાત્રી વેકેશન હોતું જ નથી. જેથી સરકાર તેવી જાહેરાત કરે તેની શક્યતા ઓછી છે.
🏵સમગ્ર વર્ષના શૈક્ષણિક સમયપત્રક પર નજર
📌ધો. ૧૦ અને ૧૨ની પૂરક પરીક્ષા ૬ થી ૯ જૂન સુધી
📌ધો. ૯, ૧૦, ૧૧, ૧૨ માટે પ્રથમ કસોટી
તા. ૧૯થી ૩૦ ઓક્ટો.
📌ધો. ૧૦,૧૧ અને ૧૨ની પ્રિલિમ-દ્વિતીય કસોટી ૨૮ જાન્યુ.થી ૬ ફેબ્રુ.
📌ધોરણ ૯ માટે પ્રખરતા શોધ કસોટી તા. ૭ થી ૯ ફેબ્રુ. દરમિયાન
📌ધો. ૧૦ અને ૧૨ની શાળાની પ્રાયોગિક પરીક્ષા તા.૧૨થી ૧૪ ફેબ્રુ.
📌ધોરણ ૧૨ની વિજ્ઞાાન પ્રવાહની પ્રાયોગિક પરીક્ષા તા. ૧૫થી ૧૮ ફેબ્રુ. દરમિયાન
📌ધો.૧૦ અને ૧૨ સાયન્સ-કોમર્સની બોર્ડની પરીક્ષા તા.૭થી ૨૩ માર્ચ દરમિયાન
📌ધોે. ૯ અને ૧૧ની શાળાકીય ર્વાિષક પરીક્ષા તા. ૮થી ૧૬ એપ્રિલ દરમિયાન🌺🏵

સોમવાર, 4 જૂન, 2018

આપઘાત કરનાર વિદ્યાર્થીનીનો પત્ર

આપઘાત કરનાર વિદ્યાર્થિનીનો નર્કમાંથી પત્ર

મારા વહાલા મમ્મી-પપ્પા,

મજામાં હશો એવું નહિ લખું કારણ કે મારા આપઘાત પછી ‘મઝા’ નામનો શબ્દ તમારા માટે ‘સજા’ બની ગયો છે. દુનિયા ભલે માને કે મેં આપઘાત કર્યો છે પણ આ આત્મહત્યા નથી પરંતુ હત્યા છે. મારી હત્યા કરનાર એક નહી પણ અનેક વ્યકિત છે.  આ ગુન્હામાં સીધી નહિ તો આડકતરી રીતે આજની શિક્ષણવ્યવસ્થા, મારાં શિક્ષકો, સાથી વિદ્યાર્થીઓ, આડોસી-પાડોશી, આપણો સમાજ અને મમ્મી-પપ્પા તમે પણ ભાગીદાર છો.

મારો શ્વાસ ભલે કાલે બંધ થયો પણ સાચું કહું તો તમે નર્સરીથી મારું ટ્યૂશન શરુ કરાવ્યું, ત્યારથી જ મારા બાળપણનું મૃત્યુ થઇ ગયું હતું. શિક્ષણના કારખાના અને ટ્યૂશન કલાસીસની દુકાનોએ મને ક્યાં જીવવા જ દીધી છે ?

એક સાંજે ઘરે આવી મેં પપ્પાને કહ્યું કે મને ભણવામાં બહુ રસ નથી. મારે નૃત્ય કલામાં આગળ વધવું છે. મારે ગણિતના કલાસીસ નથી કરવા પણ ભરતનાટ્યમનાં કલાસીસ કરવા છે. ત્યારે ક્રોધમાં આવીને પપ્પાએ જવાબ આપ્યો હતો કે નાચવું-બાચવું આપણને શોભા નથી દેતું. ભણવામાં ધ્યાન આપીશ તો ડૉક્ટર કે એન્જિનિયર બની શકીશ.

જે વ્યક્તિને 'નૃત્ય' અને 'નાચવું' વચ્ચેનો તફાવત ખબર નથી એની સાથે મારે શું દલીલ કરવી ? હું શાંતિથી મારા રૂમમાં જઈને ગણિતના દાખલા ગોખવા લાગી.

દશમાં ધોરણમાં તમે ૮૫ ટકાની અપેક્ષા રાખી હતી. રિઝલ્ટ જાહેર થવાનું હતું એની ૧૦ મિનિટ્સ પહેલા જ પપ્પા ફેસબુકમાં ઓનલાઇન થઇ ગયા હતા, જેથી જેવું રિઝલ્ટ આવે કે તરત જ ફેસબુકમાં પોસ્ટ કરી દેવાય.

પણ અફસોસ કે મને ૬૫% જ આવ્યા. ફેસબુકમાં મૂકી શકાય કે સગા વહાલાને સામેથી ફોન કરીને જણાવી શકાય એવું પરિણામ આવ્યું નહિ એટલે પપ્પા ગુસ્સામાં ન બોલવાનું બોલી ગયા.

આમ જુઓ તો મારી લાયકાત ૫૫% લાવવાની જ હતી. તમારે તો ખુશ થવું જોઈએ કે મને મારી આવડત કરતા ૧૦% વધારે આવ્યા હતા.                                  
મમ્મી પપ્પા ! એક વાત હંમેશા યાદ રાખજો કે પરિણામ માબાપની અપેક્ષા પ્રમાણે નહિ પરંતુ બાળકની લાયકાત પ્રમાણે આવે છે.

આખા પત્રમાં હું તમારા જ વાંક કાઢું અને મારી પોતાની ભૂલ સ્વીકારું નહિ તો પત્ર અધૂરો કહેવાય. અત્યારે મને સમજાય છે કે મેં જો જીવવાની થોડી કોશિશ કરી હોત તો હું જિંદગી જીવી શકી હોત . મને એવો ભ્રમ હતો કે આપઘાત કરવાથી તમામ દુઃખો અને યાતનાઓનો અંત આવી જશે. પરંતુ ખરેખર તો આપઘાત કરવાથી માત્ર જિંદગીનો અંત આવે છે, દુઃખનો નહિ ! આપઘાત કરનાર પોતે તો છુટી જાય છે પરંતુ પોતાના ચાહનારાને આજીવન દુ:ખમાં છોડી જાય છે.

ઉપર આવી મેં યમરાજ અંકલને પૂછ્યું કે મને સ્વર્ગમાં કેમ રહેવા દેતા નથી ?
ત્યારે તેમણે જવાબ આપ્યો કે," બેટા તું તારા ચાહનારાને આજીવન દુઃખમાં ધકેલીને આવી છો. તને સ્વર્ગ કઈ રીતે આપી શકું ?

અંતમાં, આ પત્ર દ્વારા હું તમામ માતા પિતાને વિનંતી કરું છું કે તમારા બાળકને મનગમતી પાંખો આપી તેમને ખુલ્લા આકાશમાં મુક્તપણે ઉડવાં દેજો. તમારી અપેક્ષાઓના બોજ નીચે તેમના બાળપણને દબાવી ન દેતા .

તથા યુવાન ભાઈ બહેનોને જણાવવાનું કે ગમે તેટલું દુઃખ આવે જીવન જીવવાનું ક્યારેય છોડશો નહિ. મારો અનુભવ કહે છે કે મરતી વખતે જેટલી પીડા થાય છે તેટલી પીડા તમને સમગ્ર જીવનમાં ક્યારેય થવાની નથી. મૃત્યુથી મોટું દુઃખ બીજું એકપણ નથી.

ભગવાને જિંદગી બહુ સુંદર આપી છે એને મારી જેમ આપઘાત કરીને વેડફી ન દેશો.

એજ લિખિતંગ આપઘાત કરીને ખુબ પસ્તાવો કરતી એક બદનસીબ વિદ્યાર્થીની.
--

( વિચારબીજ : મૌલિક જગદીશ ત્રિવેદી )

બુધવાર, 30 મે, 2018

મહેસુલી શબ્દ ખાતેદાર ખેડુત માટે

*ખાતેદાર મિત્રો માટે*
એક જમાનામાં જમીન મહેસૂલ એ જ રાજ્યની આવકનો મુખ્ય હિસ્સો રહેતો..મહેસૂલ માટે અમારા વિસ્તારમાં "વિઘોટી" શબ્દ વપરાતો..મહેસૂલને અંગ્રેજીમાં Revenue કહે છે. એના માટે હિંદી શબ્દ છે રાજસ્વ...મહેસૂલી વહીવટનો રસપ્રદ ઇતિહાસ છે..અર્થશાસ્ત્રમાં જેમ એડમ સ્મીથ છે..મનોવિજ્ઞાનમાં જેમ સિગ્મંડ ફ્રોઇડનું નામ છે..સાહિત્યમાં જેમ શેક્સપિયર છે એવું જ નામ મહેસૂલી દુનિયામાં બ્રિટીશ સનદી અધિકારી એન્ડરસનનું છે..એણે ઇ.સ.1914માં તૈયાર કરેલા મહેસૂલી હિસાબના નમૂનાઓ દંતકથા સમાન છે..આજે પણ સાત બાર કે નમૂનો 6 હકકપત્રક એ જમીન માટે અનિવાર્ય છે..

   મહેસૂલી દુનિયા અને એના શબ્દો એની વિરાસતને વ્યકત કરે છે..રૈયત એટલે પ્રજા અને રૈયતવારી એટલે શાસન અને લોકો વચ્ચે સીધા વ્યવહારની પ્રથા..રકબો એટલે ગામનું કુલ ક્ષેત્રફળ..પાણીપત્રક એ પ્હાણીપત્રક છે.. પ્હાણી એટલે પાક અથવા ક્રોપ..એના વિવરણને તુલવારી કહેવાય છે...જમીનનું જે ભાડું હોય એને ગણોત કહેવાય એને ચૂકવનાર એ ગણોતિયો..જમીનનું રેકર્ડ દુરસ્ત કરવા માટે જે પત્રક હોય છે એનું નામ કમીજાસ્તી પત્રક..આ બધા શબ્દો જે તે શાસનપ્રણાલી સાથે આવેલા છે અને આજેપણ અડીખમ છે..બે હકકવાળી જમીનને દુમાલા કહેવાય...જમીનનો ભોગવટો જુની શરત અને નવી શરત એવા શબ્દોમાં વ્યકત થાય છે..'રેવન્યૂ રાહે નિકાલ' એ એવો શબ્દ છે જેની અર્થછાયા પકડવી મુશ્કેલ છે..

    આપણા સુપ્રસિદ્ધ લેખક ર.વ.દેસાઇ ગાયકવાડી રાજયમાં મહેસૂલી અધિકારી હતા જે સૂબાસાહેબ કહેવાય..આજે આપણે એને પ્રાંત અધિકારી કહીએ છીએ..કલેક્ટર લાટ સાહેબ કહેવાતા..મામલતદારો ભાઇસાહેબ..મામલતદાર એટલે મામલો ઉકેલનાર ! જે અરેબિક શબ્દ MUAMLA ઉપરથી આવ્યો છે..શિરસ્તેદાર,અવલ કારકૂન કે દફેદાર જેવાં પદો આજે નવાઇપ્રેરક લાગે. પણ એમનો દબદબો હતો.તલાટી શબ્દ પણ ગુજરાતી નથી..એની કચેરીને ચાવડી કહેવાય એ કદાચ મરાઠી શબ્દ છે.એક જમાનામાં નાનકડા તાલુકા હતા જે 'મહાલ' કહેવાતા અને એના અધિકારી એટલે મહાલકારી..રેવન્યૂ કચેરી એટલે દફતર.."દસાડા દફતરમાં જ નથી" એવી લોકોકિત પ્રચલિત છે..પન્નાલાલ પટેલની એક સરસ વાર્તા છે "ઘડાતો તલાટી" જેમાં વહીવટી જગત અને માનવસંવેદનાનું ગજબ નિરૂપણ છે..

નદીના કાંઠા ઉપર જે જમીન ખુલ્લી થાય એને ભાઠાની જમીન કહેવાય..સૌથી ફળદ્રુપ જમીન એટલે કયારીની જમીન એ પછી આવે બાગાયત.. અને સરેરાશ જમીનનું મહેસૂલી નામ છે જરાયત..ખેડૂત જે લોન લે એને તગાવી કહેવાય..પાણીના વેરા ને પિયાવો કહેવાય..આ બધા શબ્દો એ પ્રચલિત ભાષાશાસ્ત્રથી અલગ છે...દરેક ખેતર એક સર્વે નંબર હોય  છે જે સામાન્ય રીતે સળંગ ક્રમમાં હોય..કયાંક ક્રમ તૂટે તો અલગ નંબર પડે જેને "ઉડાફા નંબર " કહેવાય..જમીનના ટેસ્ટને નિમતાણો કહેવાય...મહેસૂલી અધિકારીના પ્રવાસને ફેરણી કહેવાય..જમીન મૂલ્યાંકનને મોજણી કહેવાય..બાકી વેરાની નોંધ એટલે આકારણી..ફોડવારી પણ હોય..

મહેસૂલી જગત અનેક શાસકોના પ્રભાવ હેઠળ વિકસ્યું છે..સત્તા નિયમો કાયદાઓ અને અનેકવિધ કામગીરી એ એની વિશેષતા છે..એમાં અરબી ફારસી મરાઠી પોર્ટુગીઝ અંગ્રેજી જેવી ભાષાઓની મહેંક છે..પરંપરાઓ છે.. મજકુર, ઇસમ, તકરાર , બખેડો, જેવા શબ્દો હજુ પણ વપરાય છે..આવા શબ્દોની એક યાદી સી.એમ.જોશી નામના નિવૃત્ત આઇ.એ.એસ.અધિકારીશ્રીએ તૈયાર કરેલી છે જે અત્યંત રસપ્રદ છે..કુલીનચંદ્ર યાજ્ઞિક "વહીવટ ની વાતો" નામે પુસ્તકોમાં સરસ અનુભવો આલેખે છે..લલિત દલાલ જે ગુજરાતના મુખ્ય સચિવ હતા એ આઇ.સી.એસ અમલદારોની છેલ્લી કડી સમાન હતા..એમણે "સનદી સેવાનાં સંભારણાં " એ નામે  સાહિત્યિક મૂલ્ય ધરાવતું પુસ્તક લખ્યું છે..પી.કે.લહેરી સાહેબ વૈવિધ્યસભર લેખો લખે છે એ પણ નિવૃત આઇ એ.એસ.અધિકારી છે..

     વી.આર.ઐસ કૌલગીને સાંભળવા એ લ્હાવો ગણાય..કોહેલ્લો નામના કલેકટર હતા જેમને પદ્મશ્રી મળેલો..જાહેરસેવક માટે આ અપવાદરૂપ ઘટના છે..કોઠાસુઝ, હૈયાઉકલત અને ત્વરિત નિકાલ એ મહેસૂલી અધિકારી માટેનાં આવશ્યક લક્ષણો છે..મોરારજી દેસાઈ પણ રેવન્યૂ ઓફિસર હતા..ક.મા.મુનશીના પિતાશ્રી પણ મામલતદાર હતા..એમના વડવાઓ એટલે કે "ટેકરાના મુનશીઓ" મોટેભાગે મહેસૂલી અધિકારીઓ જ હતા. મુનશી એટલે જ સફળ લેખકની સાથેસાથે એટલા જ સફળ વહીવટદાર પણ હતા...મહેસૂલી અધિકારીઓને વ્યાપક અનુભવો ,જાણકારી,અજાણ્યા પ્રદેશો, પડકારો અને આકસ્મિકતાઓ વચ્ચે રસ્તો કાઢવો પડતો હોય છે એમાં જો શબ્દ ની છટા ભળી જાય તો અવનવા અનુભવોથી વાચક ન્યાલ થઈ જતો હોય છે..

સોમવાર, 23 એપ્રિલ, 2018

June 2018 new textbook

જૂન, 2018 થી બદલ થતા ગુજરાતી માધ્યમના પુસ્તકોની યાદી
ધોરણ-૧ ગણિત, ભાષા
ધોરણ-૨ ગણિત
ધોરણ-૩ ગણિત, પર્યાવરણ
ધોરણ-૪ ગણિત
ધોરણ-૫ ગણિત
ધોરણ-૬ ગણિત, વિજ્ઞાન
ધોરણ-૭ ગણિત, વિજ્ઞાન
ધોરણ-૮ ગણિત, વિજ્ઞાન
ધોરણ-૯ ગણિત, વિજ્ઞાન
ધોરણ-૧૦ એક પણ બદલ નહીં થાય
ધોરણ-૧૧ વિજ્ઞાન પ્રવાહના બધા જ પુસ્તકો અને પ્રયોગપોથીઓ બદલ થશે
ધોરણ-૧૨ એક પણ બદલ નહીં થાય.
નોંધ - (૧) પ્રાથમિક ધોરણ-૧ થી ૮ માં જૂન, 2018-19 માં બધા જ જુના પુસ્તકો રહેશે. જૂન, ૨૦૧૯ થી માધ્યમોના ઉપરના પુસ્તકો બદલાશે.
(૨) ધોરણ-૯ અને ૧૧ માં આ વર્ષે મરાઠી અને સિંધી માધ્યમના પુસ્તકો જૂન, 2018 થી જ બદલાશે. હિન્દી, ઉર્દુ અને અંગ્રેજી માધ્યમના પુસ્તકો NCERT ના ઉપયોગ માં લેવાના છે. તે દિલ્હીથી આવશે.

રવિવાર, 22 એપ્રિલ, 2018

Know your Child

पिता बेटे को डॉक्टर बनाना चाहता था।

बेटा इतना मेधावी नहीं था कि PMT क्लियर कर लेता।

इसलिए दलालों से MBBS की सीट खरीदने का जुगाड़ किया गया।

जमीन, जायदाद जेवर गिरवी रख के 35 लाख रूपये दलालों को दिए, लेकिन वहाँ धोखा हो गया।

फिर किसी तरह विदेश में लड़के का एडमीशन कराया गया, वहाँ भी चल नहीं पाया।

फेल होने लगा..
डिप्रेशन में रहने लगा।

रक्षाबंधन पर घर आया और यहाँ फांसी लगा ली।
20 दिन बाद माँ,बाप और बहन ने भी कीटनाशक खा के आत्म-हत्या कर ली।

अपने बेटे को डॉक्टर बनाने की झूठी महत्वाकांक्षा ने पूरा परिवार लील लिया।
माँ बाप अपने सपने, अपनी महत्वाकांक्षा अपने बच्चों से पूरी करना चाहते हैं ...

मैंने देखा कि कुछ माँ बाप अपने बच्चों को Topper बनाने के लिए इतना ज़्यादा अनर्गल दबाव डालते हैं
कि बच्चे का स्वाभाविक विकास ही रुक जाता है।

आधुनिक स्कूली शिक्षा बच्चे की Evaluation और Grading ऐसे करती है, जैसे सेब के बाग़ में सेब की खेती की जाती है।
पूरे देश के करोड़ों बच्चों को एक ही Syllabus पढ़ाया जा रहा है ..

For Example -

जंगल में सभी पशुओं को एकत्र कर सबका इम्तहान लिया जा रहा है और पेड़ पर चढ़ने की क्षमता देख के Ranking निकाली जा रही है।

यह शिक्षा व्यवस्था ये भूल जाती है कि इस प्रश्नपत्र में तो बेचारा हाथी का बच्चा फेल हो जाएगा और बन्दर First आ जाएगा।

अब पूरे जंगल में ये बात फ़ैल गयी कि कामयाब वो जो झट से कूद के पेड़ पर चढ़ जाए।

बाकी सबका जीवन व्यर्थ है।

इसलिए उन सब जानवरों के,  जिनके बच्चे कूद के झटपट पेड़ पर न चढ़ पाए, उनके लिए कोचिंग Institute खुल गए, वहां पर बच्चों को पेड़ पर चढ़ना सिखाया जाता है।

चल पड़े हाथी, जिराफ, शेर और सांड़, भैंसे और समंदर की सब मछलियाँ चल पड़ीं अपने बच्चों के साथ, Coaching institute की ओर ........

हमारा बिटवा भी पेड़ पर चढ़ेगा और हमारा नाम रोशन करेगा।

हाथी के घर लड़का हुआ .......
तो उसने उसे गोद में ले के कहा- 'हमरी जिन्दगी का एक ही मक़सद है कि हमार बिटवा पेड़ पर चढ़ेगा।'

और जब बिटवा पेड़ पर नहीं चढ़ पाया, तो हाथी ने सपरिवार ख़ुदकुशी कर ली।

अपने बच्चे को पहचानिए।
वो क्या है, ये जानिये।

हाथी है या शेर ,चीता, लकडबग्घा , जिराफ ऊँट है
या मछली , या फिर हंस , मोर या कोयल ?
क्या पता वो चींटी ही हो ?

और यदि चींटी है आपका बच्चा, तो हताश निराश न हों।
चींटी धरती का सबसे परिश्रमी जीव है और अपने खुद के वज़न की तुलना में एक हज़ार गुना ज्यादा वजन उठा सकती है।

इसलिए अपने बच्चों की क्षमता को परखें और जीवन में आगे बढ़ने के लिए

प्रोत्साहित करें..

हतोत्साहित नही......

SAVE HUMAN BEHAVIOR FIRST...

Parents love your kids as they are🙏🏻
Kyoki shehnai bajake  bhi BHARAT RATNA mila hai.

બુધવાર, 7 માર્ચ, 2018

માનવતા હજી જીવંત છે

માનવતા હજી જીવંત છે અને કાયમ રહેવાની..
માણસમાં આ ગુણ જ્યાં સુધી રહેશે ત્યાં સુધી માનવજાતના અસ્તિત્વને ઊની આંચ નહિ આવે.
રંઘોળા નજીકના અકસ્માતના બનાવે એ બતાવી આપ્યું...

પુષ્કળ અફરાતફરી, ચીસો, ડૂસકાંઓ, લોહીના રેલાઓ...

સર્જરી વિભાગના હેડ ડૉ. સમીરભાઈ શાહને જાણ થતાં સૌથી પહેલું કામ એમણે સૌને મેસેજ અને ફોન કરીને કેઝ્યુઅલ્ટી પર તરત પહોંચી જવા તાકીદ કરવાનું કર્યું. હું હજી ઓપરેશન થિયેટરમાં મારા દર્દીને એનેસ્થેસિયા અપાય એની રાહ જોતો હતો. સદભાગ્યે એ હજી ચાલુ નહોતું થયું.નહિતર હું 2 કલાક પહેલાં ફ્રી ન થાત. સાહેબનો એક વાક્યમાં ફોન આવ્યો, 'immediately report to casualty '. આટલામાં કારણ પૂછવાનું ન હોય. હું કપડાં બદલીને ભાગ્યો. પહોંચીને ટોળું જોયું એટલે ખ્યાલ આવી ગયો. Mass casualty માં તમારી તાત્કાલિક નિર્ણયશક્તિ બહુ કામ આવે છે. અમે સૌપ્રથમ કામ ગંભીર અને ઓછા ગંભીર કેસ તારવવાનું કર્યું (triage). ગંભીર ન હોય એમને તરત જ, કોઈ પણ જાતના કે પેપર કઢાવવાની માથાકૂટમાં પડ્યા વગર વોર્ડમાં મોકલ્યા.અને એથી વધુ ગંભીર દર્દીઓની ત્વરિત સારવારમાં ધ્યાન આપી શક્યા.. આખી હોસ્પિટલની સ્ટ્રેચરો દરવાજે ખડકી હતી અને વર્ગ 4 ના કર્મચારીઓ સતત દર્દીઓ ટ્રાન્સફર કરતા રહ્યા. સર્જરી અને ઓર્થોપેડિક ડિપાર્ટમેન્ટના સૌ હાજર હતા. એનેસ્થેસિયા અને બીજા ડિપાર્ટમેન્ટના ડૉક્ટરોએ કાર્ય વ્હેંચી લીધું. નર્સિંગ કોલેજની આખી બેચ હાજર હતી જેણે અમારૂં મોટાભાગનું કામ હળવું કરી આપ્યું. એ મોટી મદદ હતી. આર. એમ. ઓ. ડૉ. આદેશરાએ બહુ ત્વરિત નિર્ણયો લઈને નિયમોથી બહાર જઈ પહેલાં સારવાર અને પછી કેસ કઢાવવા અને પેપરવર્ક કરવાની ભલામણ કરી..મેડિકલ સુપ્રિટેન્ડન્ટ, ડીન સૌએ ત્વરિત કાર્યવાહી થાય એ માટે બનતું બધું કર્યું. એકસ્ટ્રા વોર્ડ ખોલાવી ખાટલા નખાવ્યા, ઈન્જેક્શન બાટલા દવાઓનો સ્ટોક સતત પુરવણી કરાવડાવી. હોસ્પિટલ એડમિન સતત હાજર રહીને સરળતા કરતા રહ્યા અને લાવવા ઉંચકાવવા સુઘ્ધાં જાતે કરતા રહ્યા.

આ સાથે ત્યાં મેયર, સિટી મામલતદાર, રાજકીય અને સામાજિક આગેવાનો અને મીડિયા સતત હાજર હતા. એમનો મોટો આભાર એટલે માનવો રહ્યો કે તેઓ કોઈને નડ્યા નહિ. સામાન્ય રીતે આવી ઈમરજન્સીમાં સારવાર બાબતે ચકમક ઝરે એવું ઘણીવાર થાય છે. પણ અમારા અનુભવ પ્રમાણે અકસ્માતના 50 દર્દીઓ કરતાં એ મારામારીમાં ઘવાયેલા 1 માટે વધારે દબાણો આવતા હોય છે. ખેર... અમે જે રીતે કામ કરતા હતા એ જોઈને એમણે અમારી સાથે ઝાઝી વાત કરવાનું પણ ટાળ્યું હોય એમ લાગ્યું.કોઈએ કશી ફરિયાદ ન કરી.

4 વ્યક્તિઓએ અમારી નજર સામે ચાલુ સારવારે દમ તોડ્યો. ઓપરેશન થિયેટરમાં દર્દીઓને રાતથી ભૂખ્યા રાખેલા એમને વિનંતી કરી કે આજે એમનું ઓપરેશન શક્ય નથી એટલે જમી લો..એમાંના એક બે જણ તો ત્યાંથી સીધા સેવામાં ગયા.

એ મારો ઈમરજન્સીનો દિવસ નહોતો.. અને મારી જેમ બીજા ઘણા ડૉક્ટર્સનો નહોતો. અમે બધું થાળે પડ્યા પછી કામ ઈમરજન્સી યુનિટના હવાલે કરીને સોશિયલ મીડિયા પર પરિસ્થિતિ ની જાણ અને લોહી માટે અપીલ કરી. ગ્રાઉન્ડ ઝીરો પરની અધિકૃત માહિતી આવા બનાવોમાં અત્યંત ઉપયોગી બને છે. (અમુક ચેનલોમાં તો સવારથી 30 મૃત્યુ બતાવતા હતા.)

સોશિયલ મીડિયામાં ફરતા થયેલા મેસેજ થી સર ટી. હોસ્પિટલમાં બ્લડ બેંક ખાતે રક્તદાન માટે ય ટોળાં ઉમટયા. અમુક ગૃપ ભાવનગર બ્લડ બેંકમાં ય રક્તદાન કરી આવ્યા. જે કોમમાં સગા ભાઈ ને ય લોહી ન આપતા હોય એ કોમમાંથી યે રક્તદાન થયા. જુદા જુદા ધર્મના લોકોએ ઉલટથી રક્તદાન કર્યું. 45 દાખલ થયેલા. એમાં જરૂર કદાચ 40-45 બોટલની પડે. એની સામે પુષ્કળ પ્રમાણમાં આવ્યું. 200 બોટલ પછી બ્લડ બેંક વતી ડૉ. પ્રજ્ઞેશભાઈએ જાહેર વિનંતી કરવી પડી કે હવે જરૂર નથી. આમ છતાં રાત સુધીમાં 550 બોટલ જમા થઈ..

ફક્ત રક્તદાન નહિ , નોધારા દર્દીઓ માટે દરેક જગ્યાએથી મદદ આવી. એમને હેરફેર કરવા, સગા સંબંધીઓને મદદ અને ખાવાપીવાની વ્યવસ્થા કરવા, એમની પાસે ઉભા રહી કામ કરવા જે રીતે માણસો આવ્યા હતા એ જોઈને ક્યાંક ઊંડે ઊંડે ટાઢક નો શેરડો પડતો હતો . એવું ય લાગતું હતું કે આ સૌરાષ્ટ્ર છે ને .. એટલે. એવું ય લાગ્યું કે કદાચ મને અથવા મારા સગાવહાલાઓને રસ્તા વચ્ચે  કોઈ તકલીફ ઉભી થાય તો ચિંતા જેવું નથી. આવા લોકો છે .. સાચવી લેશે.જોઈ જોઈને હાલતા નહીં થાય.

ડૉ.ફિરદૌસ દેખૈયા

ગુરુવાર, 8 ફેબ્રુઆરી, 2018

વાહ સાવરકુંડલા

આજની પોઝિટિવ સ્ટોરી

જરુર વાંચો

ગુરુજન રતિલાલ બોરીસાગરનું ઋણ અદા કરવા શિષ્યોએ નિર્મી હોસ્પિટલ : મોરારી બાપુએ યજમાન સાથેની કથા આપી છે...

આલેખનઃ રમેશ તન્ના

અત્યાર સુધી મોરારી બાપુએ ૮૦૦થી વધુ રામકથાઓ કરી છે.  (ત્રીજી ફેબ્રઆરીથી) ૧૧મી ફેબ્રુઆરી, ૨૦૧૮ સુધી સાવરકુંડલામાં અત્યારે ચાલી રહેલી રામકથા ઘણી બધી રીતે જુદી છે. આ કથાના રૂપમાં મોરારી બાપુ દરદી નારાયણની આરોગ્ય સેવાના યજ્ઞમાં આહુતિ આપી રહ્યા છે. મોટા ભાગે તેઓ યજમાનોને કથા આપતા હોય છે, તેમણે આ સંસ્થાને યજમાન સાથેની કથા આપી છે.
આખી વાત ઘણી રસપ્રદ છે. માંડીને કરીએ.
***
વાતની શરૂઆતમાં જ હાસ્ય લેખક રતિલાલ બોરીસાગરને યાદ કરવા પડશે. ના, તેમના કોઈ અવતરણ રૂપે નહીં કે તેમણે કહેલા કોઈ હાસ્ય પ્રસંગ માટે પણ નહીં. અહીં તો તેઓ મુખ્ય નિમિત્ત છે.
હાસ્યલેખક તરીકે કીર્તિ પામેલા રતિલાલ બોરીસાગર મૂળ તો શિક્ષક. ઉત્તમ, સંવેદનશીલ અને વિદ્યાર્થી પ્રિય શિક્ષક. સાવરકુંડલા તેમનું વતન. કારકિર્દીના પ્રારંભનાં ૨૫ જેટલાં વર્ષો પ્રાથમિક, માધ્યમિક અને કોલેજ કક્ષાએ શિક્ષક તરીકે તેમણે સાવરકુંડલામાં ફરજ બજાવી હતી. તેમના  હૃદયના સાનિધ્યે અને હાથ નીચે અનેક વિદ્યાર્થીઓનું ઉત્તમ ઘડતર થયું. ઉત્તમ સનદી અધિકારી તરીકે જાણીતા જે.બી.વોરા સાહેબ જેવા તેમના વિદ્યાર્થી તો માત્ર તેમના પ્રોત્સાહનના કારણે જ આઈએએસ થઈ શક્યા. ગુજરાતી પત્રકારત્વમાં સત્વશીલ સંપાદક તરીકે જાણીતા ભિખેશ ભટ્ટ હોય, મુંબઈમાં વસતા હરેશ મહેતા જેવા મહાજન હોય કે ડો.નંદલાલ માનસેતા જેવા સેવાભાવી તબીબ જેવા હોય, અનેક વિદ્યાર્થીઓના જીવનઘડતરમાં બોરીસાગર સાહેબનું મોટું પ્રદાન.
ઈ.સ. ૨૦૧૧ની સાલમાં વિદ્યાર્થીઓએ ગુરૂજન બોરીસાગર સાહેબનું સન્માન કરવાનું વિચાર્યું. રતિલાલભાઈ પંચોતેરે પહોંચ્યા હતા તેથી અમૃત મહોત્સવ પણ ઉજવ્યો ગણાય. એ વખતે ઘણા વિદ્યાર્થીઓ તો ષષ્ઠિપૂર્તિ ઉજવી શકાય તેટલા મોટા થઈ ગયા હતા. અરે, બોરીસાગર સાહેબે સાવરકુંડલા છોડી દીધાને પણ ૩૭ વર્ષ થઈ ગયાં હતાં. અંતર્મુખી સ્વભાવ ધરાવતા રતિલાલભાઈને આવું સન્માન સ્વીકારવામાં સંકોચ થયો પણ પોતાના વહાલા વિદ્યાર્થીઓના પ્રેમના આક્રમણ સામે તેઓ હારી ગયા.
હવે એન્ટ્રી થઈ મોરારી બાપુની. તેમના હસ્તે રતિલાલ બોરીસાગર સાહેબનું સન્માન થયું.
વાત અહીં પૂરી થઈ જવાની હતી, પણ શરૂ થઈ.
રતિલાલ બોરીસાગરના નામનું પ્રતિષ્ઠાન રચાયું. આ પ્રતિષ્ઠાનના ઉપક્રમે પછી તો દર વર્ષે શિક્ષણ અને સાહિત્ય એમ ઊભય કેન્દ્રી પર્વો યોજાવા લાગ્યાં. દર વર્ષે મોરારી બાપુની હાજરી સમગ્ર અવસરને ભવ્યતા આપતી.
પ્રતિષ્ઠાન સાથે પોતાનું નામ જોડાયું તેનો રતિલાલ બોરીસાગરને સતત સંકોચ રહ્યા કરે. તેમના વિદ્યાર્થીઓ નામ ન બદલવા અડગ, પણ છેવટે મોરારી બાપુની સામેલગીરીથી બોરીસાગર સાહેબની વાત સ્વીકારાઈ અને પ્રતિષ્ઠાનનું નામ પરિવર્તન પામ્યુંં : શ્રી વિદ્યાગુરૂ ફાઉન્ડેશન.
***
આજે તો શ્રી વિદ્યાગુરૂ ફાઉન્ડેશનના ઉપક્રમે સાવરકુંડલામાં આધુનિક અને ભવ્ય હોસ્પિટલ ધમધમી રહી છે.
રતિલાલ બોરીસાગરનું શિક્ષણ અને સાહિત્યમાં માતબર પ્રદાન, પણ હોસ્પિટલ નિર્માણ સાથે તેમનું નામ કેવી રીતે સંકળાયું તેવો પ્રશ્ન ઘણાને થાય. તેમણે ડો. ચન્દ્રકાન્ત શેઠના માર્ગદર્શનમાં પીએચડી કર્યું એટલે તેઓ ડોક્ટર તો કહેવાય, પણ તેનાથી કંઈ તેઓ મેડિકલની પ્રેકટીસ ના કરી શકે. હા, તેમણે દરદી તરીકેના ઘણા લેખો લખીને આપણને હસાવ્યા છે, પણ એ કંઈ હોસ્પિટલ નિર્માણ માટે પૂરતું ના કહેવાય!
સાવરકુંડલાની હોસ્પિટલ નિર્માણનો છેડો જાય છે મુંબઈમાં વસતા હરેશ મહેતા સુધી. તેઓ શ્રી વિદ્યાગુરૂ ફાઉન્ડેશનના પ્રમુખ છે. એક વખત તેઓ ટીવી પર મોરારી બાપુની કથા સાંભળતા હતા. બાપુએ કહ્યું કે નબળી આર્થિક સ્થિતિના માણસને આરોગ્યની નિઃશુલ્ક સારવાર મળવી જોઈએ અને તે પણ પૂરા સન્માન સાથે. હરેશભાઈના હૃદયમાં આ વાત બરાબર ચોંટી ગઈ. એમાં વળી ડો. માનસેતા સાહેબનો વિચાર સહયોગ મળ્યો. તેઓ સાવર કુંડલામાં નિઃશુલ્ક હોસ્પિટલ કરવા ઝંખતા હતા. જાન્યુઆરી, ૨૦૧૪માં સાવરકુંડલામાં યોજાયેલા વાર્ષિક પર્વમાં હરેશભાઈ અને ડો. માનસેતાએ જાહેરમાં આ ભાવના વ્યક્ત કરી. પૂ. મોરારીબાપુએ તેને શિવસંકલ્પ ગણાવ્યો. તેમણે કહ્યું હું જે કરવા ધારતો હતો તે તમે કરવા જઈ રહ્યા છો. તેમના હસ્તે હોસ્પિટલનો પ્રારંભ થયો અને એ પછી તો તેમણે હોસ્પિટલ માટે યજમાન સહિતની રામકથા પણ આપી.
***
૨૦૧૪માં હોસ્પિટલ માટેનો સંકલ્પ થયો. એવું કહેવાયું છે સદ્કાર્ય જેમ બને તેમ ઝડપથી શરૂ કરી દેવું. તેમાં રાહ ના જોવી. માત્ર એક જ વર્ષમાં સાતમી જાન્યુઆરી, ૨૦૧૫ના રોજ મોરારીબાપુના વરદ્ હસ્તે ‘શ્રી લલ્લુભાઈ શેઠ આરોગ્ય મંદિર’ના પ્રથમ ચરણનું લોકાર્પણ થયું. પછી તો દર વર્ષે બાપુના હસ્તે આ હોસ્પિટલમાં નવા નવા વિભાગો શરૂ થતા જ રહે છે.
આ હોસ્પિટલ અનેક રીતે અનોખી છે. અહીં ગરીબોને તમામ સારવાર નિઃશુલ્ક અપાય છે અને તે પણ પૂરા સન્માન સાથે. છેવાડાના, ગરીબ તથા મધ્યમ વર્ગના માણસોને અહીં એ ગ્રેડની સુવિધા મળે છે. આ હોસ્પિટલમાં અત્યારે જનરલ ઓપીડી, ગાયનેક, ડાયાલિસિસ સેન્ટર, પેથોલોજી, ડેન્ટલ વિભાગ, બાળ આરોગ્ય વિભાગ, ફિઝિયોથેરાપી, હોલિસ્ટીક હેલ્થકેર, સર્જિકલ સહિત અનેક વિભાગો છે. ભોજનશાળા પણ છે.
વીતેલાં ત્રણ વર્ષમાં અંદાજે ત્રણ લાખ દરદીઓને આ આરોગ્ય મંદિરનો લાભ મળ્યો છે. પ્રાંગણમાં ધન્વંતરી ભગવાનનું મંદિર છે. ડોક્ટરો, નર્સો સહિતનો સ્ટાફ પૂરા આદર અને પૂરતા સ્નેહ સાથે દરદીઓની સારવાર અને સેવા માટે તત્પર રહે છે. અહીં વિવિધ ટેસ્ટ માટે લેબોરેટરી છે અને આઈસીયુ વિભાગ પણ છે. બે એમ્બ્યુલન્સ વાન છે, આધુનિક બિલ્ડિંગો છે તો વિશ્વકક્ષાનાં ઉપકરણો છે. સ્વચ્છતાનું ધોરણ જોઈને તમને થાય કે આપણે ભારત બહાર છીએ. મોરારી બાપુએ એક વખત કહ્યું હતું કે જેનું સોણું (સપનું) ય આવવું મુશ્કેલ છે તેવું આ આરોગ્ય મંદિર છે. અને હા, ખરેખર આ મંદિર છે, કારણ કે અહીં દરદીને “નારાયણ” માનીને તેમની પૂજા રૂપી સારવાર કરાય છે.
સાવરકુંડલા તુલા (ત્રાજવાં) માટે જાણીતું છે. કવિ પ્રણવ પંડ્યા કહે છે કે અહીં તુલા છે તો અતુલ્ય કહી શકાય તેવો આરોગ્ય યજ્ઞ પણ છે.
જાણીતાં કવયિત્રી પન્ના નાયક જૈફ વયે નટવર ગાંધી સાથે જોડાયાં તેમ સાવરકુંડલા સાથે પણ જોડાયાં છે. મિત્રનું મૂળ એ પોતાનું પણ મૂળ. નટવર ગાંધી સાવરકુંડલાના છે. પન્ના નાયક અને કવિ નટવર ગાંધીની માતાઓનાં નામ હોસ્પિટલના અદ્યતન પ્રસુતિગૃહ સાથે જોડાયાં છે. આ બે સર્જકોની સંવેદનાને અહીં નવો આયામ સાંપડ્યો છે.
આવા આરોગ્ય મંદિરના જતન, સંવર્ધન અને વિસ્તરણ માટે મોરારી બાપુએ સામા પગલે કથા આપી છે. તેમણે પોતે વાર્ષિક તિથિદાન માટે સમસ્ત તલગાજરડા ગામ અને ચિત્રકુટ ધામ વતી એક લાખ રૂપિયા નોંધાવ્યા હતા. રામ કથાના યજમાન લંડન સ્થિત સરજુભાઈ અને હેમલભાઈ પાબારી છે. કથાનો તમામ ખર્ચ તેઓ આપી રહ્યા છે અને કથા દ્વારા જે આર્થિક ભંડોળ ઊભું થશે તે હોસ્પિટલ માટે વપરાવાનું છે. આ વર્ષે હોસ્પિટલના ચાર નવા વિભાગોનું પણ લોકાર્પણ થયું છે.
આ હોસ્પિટલનો લાભ સાવરકુંડલા ઉપરાંત અમેરેલી જિલ્લાનાં અનેક ગામોને પણ મળી રહ્યો છે. એકસોથી વધુ ગામો માટે આ હોસ્પિટલ આશીર્વાદરૂપ બની છે. એક સંવેદનશીલ શિક્ષક અને તેમના ઉત્તમ શિષ્યો દ્વારા સ્વસ્થ સમાજના નિર્માણ માટે કેવું કેવું સરસ કાર્ય થઈ શકે તેનું આ ઉત્તમ ઉદાહરણ છે. ગુજરાતને અનેક સેવાભાવી ડોક્ટરો મળ્યા છે, અનેક દાતાઓએ વિશાળ હોસ્પિટલ સ્થાપી છે, પણ કોઈ શિક્ષક તરફના ઋણ ચૂકવવાના પ્રયત્નરૂપે, તેમની હયાતીમાં જ આવી વિશાળ અને આધુનિક હોસ્પિટલનું નિર્માણ થયું હોય તેવી આ અજોડ ઘટના છે.
રતિલાલ બોરીસાગર નિસબતી જણ રહ્યા છે. તેમણે શિક્ષણને વ્યવસાય માનવાને બદલે વ્રતનો દરજ્જો આપ્યો. હાસ્ય લેખનમાં પણ ગંભીરતાથી કાર્ય કર્યું. સ્વસ્થ સમાજનો એક આદર્શ નાગરિક કેવો હોય તેનું ઉદાહરણ આપી શકાય તેવું તેમનું જીવન અને કવન રહ્યું છે ત્યારે તેમના નામે અને નિમિત્તે આવાં સદ્કાર્યો થાય તેની નવાઈ ના લાગે; ના થાય તો જ નવાઈ લાગે !

આલેખન : રમેશ તન્ના
(પોઝિટિવ મિડિયા વતી.. સંપર્ક નંબર 9824034475)